Een verkennende wandeling langs natuurbegraafplaatsen (en -plekken) in de Provincie Antwerpen – Tamara Ingels.
Onze begraafplaatsen zijn de laatste decennia stilaan getransformeerd naar groenere oases en zelfs parklandschappen. De natuur kreeg op deze plekken meer grip. De sterke vergroening is deels te danken aan de komst van het verbod op het gebruik van pesticiden (2015) in de openbare ruimten. Een ander beheer drong zich op, met heel wat nieuwe concepten rond vergroening tot gevolg. Later volgden ook tal van nieuwe regels rond duurzaam beheer (met onder meer een aanpassing van de wet op de begraafplaatsen in 2016 én de komst van de strategische duurzaamheidsdoelstellingen van de Verenigde Naties in 2012).
Tegelijkertijd waaide stilaan een nieuw trend over naar onze contreien. Onder meer in Nederland, Duitsland en Groot-Brittannië, waren begrippen als natuurbegraafplaatsen, begraaf- of urnenbossen en natuurbegraven al langer ingeburgerd. Het idee was telkens dat men terug wilde naar een natuurlijkere manier van begraven, in een beter afbreekbare kist en zonder grafsteen, maar met bijvoorbeeld een boom op het graf. Er heeft dus al een hele ontwikkeling omtrent natuurbegraven plaatsgevonden. In België werd het pas in 2016 wettelijk mogelijk gemaakt om crematie-assen op openbaar terrein uit te strooien of in biologisch afbreekbare urnen te begraven. Voorheen was dit uitsluitend toegelaten in daarvoor voorziene urnenbossen en strooiweides aangesloten bij de meer traditionele begraafplaatsen.
Volgens de nieuwe wetgeving kan de inrichting van een natuurbegraafplaats (of volgens het Vlaamse jargon ‘natuurbegraafplek’) enkel binnen het openbaar domein plaatsvinden, met toestemming van de betrokken gemeente en van het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB). Verder blijft het in stand houden, ontwikkelen en beheren van de natuur het primaire einddoel. Individuele grafmarkeringen worden zoveel mogelijk vermeden. Wel is het mogelijk om een algemene gedenkzuil op te richten waar eventueel een naamplaatje als herdenking op bevestigd kan worden.
In Vlaanderen gingen besturen en beheerders van begraafplaatsen met deze nieuwe mogelijkheden stevig aan de slag. Er werd naarstig gezocht naar tal van mogelijkheden, waaronder het begraven in bestaande bossen of natuurgebieden (de zogenaamde natuurbegraafplekken) of het begraven in meer natuurlijk beheerde delen van begraafplaatsen (beter bekend als natuurbegraafplaats). Daarnaast vonden we ook een herdenkingsbos en een begraafbos terug. Alle bestaande voorbeelden in Vlaanderen bespreken zou veel te ver leiden, bijgevolg opteerde ik er voor om enkele mooie plekken te bezoeken in de provincie Antwerpen, waar ik zelf woonachtig ben. Ik zocht en vond heel diverse voorbeelden. Volg de gids!