Auteurs: Margareta Svensson & Chaja van Kollem
Recensie
Kort na de dood van haar moeder trok Margareta Svensson de bijzondere wanten van haar moeder aan. Deze wanten, gehaakt van los gesponnen wol en gevilt met zeepsop, vormden zich precies naar de handen van de maker. “Plots voelde ik haar handen,” vertelt Margareta. “Het krachtige gevoel van aanwezigheid in die wanten was zowel onthutsend als troostend.” Dit intense moment markeerde het begin van een bijzondere samenwerking tussen fotografe Margareta en theatermaker Chaja van Kollem. Jaren later vroeg Chaja haar om een foto te maken van haarzelf in de kleding die haar eigen moeder droeg op de dag van haar overlijden.
Zo ontstond het kunstproject ‘Een Mozaïek van Verlorenen’, dat nu is gebundeld in een waardevolle catalogus. Op het eerste gezicht lijkt de samenwerking tussen de 62-jarige fotografe Margareta en de 26-jarige theatermaker Chaja een contrast – de één werkt met stilstaande beelden, de ander met beweging. Toch komen hun werelden naadloos samen in dit project, dat draait om verlies en herinnering via zintuiglijke ervaring.
In ‘Een Mozaïek van Verlorenen’ worden mensen geportretteerd in de kledingstukken van hun overleden dierbaren. De foto’s worden vergezeld door kleine verhalen die de persoonlijke band en het diepe verdriet van de nabestaanden verwoorden. Zo wordt de zachtheid van een pyjama een bron van troost voor Eva, en herkent Annick haar moeder in de spiegel wanneer ze haar kleren draagt. De lange mouwen van de jeansjas van haar vader geven Myrthe het gevoel weer een klein meisje te zijn, beschermd door de zorg en warmte van haar vader.
Met dit project willen Margareta en Chaja een gesprek openen over verlies, door het gebruik van alledaagse objecten die voor nabestaanden een bijzondere betekenis hebben. Ze tonen hoe divers rouw kan zijn en hoe belangrijk de nabijheid van objecten van een dierbare is in het rouwproces. De catalogus, met teksten in zowel het Nederlands als het Engels, is een waardevol verzamelobject. Hoewel de teksten wat uitgebreider hadden mogen zijn naar mijn gevoel, is het toch een boek dat gekoesterd zal worden – een tastbare herinnering aan een waardevol project. De vormgeving door Ymer Marinus, met aandacht voor details zoals de diepdruk op de cover van de wanten waarmee alles begon, maakt de catalogus bijzonder.
‘Een Mozaïek van Verlorenen’ biedt een intieme en ontroerende inkijk in het rouwproces en toont hoe iets tastbaars, zoals kleding of dit uiteindelijke boek, tegenover de vergankelijkheid van de dood en de afwezigheid van de dierbare staat. Het project, dat eerder te zien was tijdens de voorstelling ROUW van Marte Boneschansker en in de Hoftuin te Amsterdam naar aanleiding van de Week tegen Eenzaamheid, is nog tot 5 januari te bewonderen in het Tot Zover uitvaartmuseum in Amsterdam.